پوشش ضدحریق یا فایر پروف (Fire Proof) یعنی استفاده از ملات، رنگ و… در جهت محافظت از آتش‌سوزی ساختمان که بر روی سازه‌های فلزی یا بتنی اجرا می‌شود. این نوع پوشش ضد آتش نیازمند مشخصات دقیق و خاص برای مقاومت در برابر حریق است. در حال حاضر با توجه به الزام قانونی اجرای پوشش ضد حریق در ساختمان‌های بیش از 5 طبقه مطابق با مبحث سوم مقررات ملی ساختمان، آشنایی با انواع پوشش‌های مذکور، روش‌های اجرا، استانداردهای مربوطه و معیارهای انتخاب صحیح آنها برای مهندسان، پیمانکاران و صاحبان ساختمان به امری مهم تبدیل شده است. اگر علاقه‌مندید که با انواع پوشش های ضد حریق، نظیر پوشش‌های پایه سیمانی، پایه گچی، رنگ ضد حریق و ملات ضدحریق بیشتر آشنا شوید، در ادامه این مقاله با ما همراه باشید.
فهرست محتوا
- پوشش ضد حریق چیست؛ تعریف علمی
- کاربرد های ضد حریق
- مزایای استفاده از پوشش ضد حریق
- انواع پوشش ضد آتش سوزی
- اهمیت این نوع پوشش برای سازه
- اجرای پوشش ضد حریق اسکلت فلزی
- ملات ضدحریق
- تیران تونل بیستون؛ عرضه‌کننده انواع تجهیزات مورد نیاز پروژه‌های عمرانی
پوشش ضد حریق چیست؛ تعریف علمی
پوشش‌های ضد حریق یا Fireproof Coating عایقی بسیار محکم در برابر افزایش دما و حوادث ناگوار محسوب می‌شوند که به منظور محافظت از سازه‌های فلزی، چوبی و بتنی در برابر آتش‌سوزی مورد استفاده قرار می‌گیرند. پوشش‌های مذکور با افزایش پایداری سازه در زمان آتش‌سوزی، می‌توانند از وقوع فاجعه‌ای نظیر پلاسکو پیشگیری نمایند.
در یک تعریف علمی، می‌توان گفت که پوشش ضدحریق متشکل از چسباننده‌های معدنی، کانی‌های سبک، الیاف و مواد افزودنی است که با به تأخیر انداختن نرخ رشد دمای فولاد منجر به پایداری و مقاومت سازه شده تا زمان کافی برای تخلیه افراد از ساختمان فراهم شود.
کاربرد های ضد حریق
پوشش هاي ضدحريق (Fireproof Coating) برای محافظت از سازه های فلزی، چوبی و… در برابر آتش سوزی است، که بابت بالا بردن مقاومت ستون ها یا اسکلت مورد نظر استفاده می‌گردند. این نوع پوشش‌ها علاوه بر این که سازه‌های مورد نظر را پایدار می‌کنند، همچنین زمان بیشتری را برای عملیات نجات و گریز فراهم می سازند و از گسترش آتش بر روی دیوار ها جلوگیری می کنند. در ادامه، مصارف پوشش های ضد حریق را بیشتر بررسی خواهیم کرد:
1. ساختمان‌های مسکونی و اداری
در ساختمان‌های مسکونی و اداری که دارای اسکلت فلزی هستند، این پوشش روی تیرها، ستون‌ها و سایر اعضای سازه‌ای اجرا خواهد شد. مطابق مقررات ملی ساختمان، اجرای این پوشش برای ساختمان‌های بیش از 5 طبقه الزامی خواهد بود. پوشش‌های ضدحریق یکی از مؤثرترین راهکارهای افزایش ایمنی سازه در برابر آتش‌سوزی هستند؛ اما برای ارتقای مقاومت کلی ساختمان، استفاده از سایر روش‌های تقویت سازه نیز اهمیت زیادی دارد. برای آشنایی با راهکارهای جامع افزایش استحکام و ایمنی سازه، مقاله روش‌های مقاوم‌سازی ساختمان را مطالعه کنید.
2. سازه‌های صنعتی و کارخانه‌ای
در مجتمع‌های صنعتی، پالایشگاه‌ها، نیروگاه‌ها و کارخانه‌ها به دلیل وجود مواد آتش‌زا و فشار بالای حرارتی، استفاده از پوشش ضدحریق هیدروکربنی حائز اهمیت خواهد بود؛ این نوع پوشش‌ها در برابر آتش‌های با دمای بسیار بالا مقاومت بیشتری دارند.
3. مراکز تجاری و پاساژها
مراکز خرید و پاساژها به علت این که تردد بالا و مساحت زیادی دارند، نیازمند پوشش‌های ضد حریق با مقاومت زمانی بالا (حداقل 2 الی 3 ساعت) هستند تا فرصت کافی برای تخلیه ایمن فراهم شود.
4. پارکینگ‌های طبقاتی
سازه‌های فلزی پارکینگ‌های طبقاتی در معرض خطر آتش‌سوزی ناشی از سوخت خودروها قرار می‌گیرند. اگر روی اسکلت فلزی این سازه‌ها پوشش‌های ضد حریق اجرا شود، از فروریزی طبقات و تلفات جانی جلوگیری به عمل خواهد آمد.
5. ساختمان‌های بیمارستانی و آموزشی
از آن جایی که در بیمارستان‌ها، مدارس و دانشگاه‌ها، افراد آسیب‌پذیر و تجهیزات حساس حضور دارند، الزامات ضد حریق سخت‌گیرانه‌تری اعمال خواهد شد و پوشش‌های با رتبه مقاومت بالاتری توصیه می‌شوند.
6. منازل چوبی و سازه‌های سبک
برای منازل با اسکلت چوبی یا سازه‌های سبک، پوشش‌های ضد حریق مخصوص چوب و پوشش‌های پلی استر نانو به منظور حفاظت از سطوح داخلی نظیر فرش، موکت، پرده و مبل مورد استفاده قرار می‌گیرند.
مزایای استفاده از پوشش ضد حریق
اجرای پوشش ضد حریق مزیت‌های متعددی را به همراه دارد:
- حفظ جان ساکنین: با افزایش زمان مقاومت تیغه‌های فلزی در برابر حرارت بالا، فرصت بیشتری برای فرار فراهم می‌شود.
- افزایش فرصت نجات: زمان طلایی بیشتری برای عملیات گریز ساکنین و نجات توسط آتش‌نشانان فراهم می‌سازد.
- جلوگیری از فروریزی: ساختمان را در برابر خطر فروریزی کامل در حین آتش‌سوزی محافظت می‌کند.
- جلوگیری از گسترش آتش: مانع از سرایت و گسترش شعله بر روی دیوارها و سقف می‌شود.
- خاصیت ضد ضربه: خاصیت ضد ضربه بودن تیغه‌های ساختمانی را افزایش می‌دهد.
- بازسازی راحت‌تر: ساختمان پس از آتش‌سوزی با آسیب کمتر، قابل بازسازی‌تر و مقرون‌به‌صرفه‌تر می‌شود.
بیشتر بخوانید: مقاوم سازی ساختمان در برابر زلزله
پوشش‌های ضد حریق (Fireproof Coating) عایقی محکم در برابر حرارت است که با تأخیر در انتقال دما به اسکلت سازه، پایداری ساختمان‌های فلزی، چوبی و بتنی را در زمان آتش‌سوزی حفظ می‌کند. این پوشش‌ها با فراهم کردن زمان کافی برای تخلیه افراد و جلوگیری از فروریزی سازه، نقش مهمی در کاهش خسارات جانی و مالی حریق ایفا می‌کنند.
انواع پوشش ضد آتش سوزی
پوشش ضدحریق انواع متنوعی دارد که در ادامه به تفصیل به آنها می‌پردازیم:
- برای استفاده در منازل چوبی و مصنوعات چوبی
- در خانه هایی با اسکلت فلزی، استیل و گالوانیزه
- پوشش های پلی استر نانو جهت حفاظت در برابر حریق سطوحی مانند فرش، موکت، پرده، مبل و…
- ملات های ضد آتش برای به کار بردن حفاظت در برابر حریق جهت کاربرد در سطوح داخلی و خارجی، ساختمان، سازه های فلزی و بتنی و…
· دسته‌بندی بر اساس مکانیزم عملکرد
از لحاظ مکانیزم عملکرد می‌توان این پوشش‌ها را به سه دسته تقسیم‌بندی نمود:
- عایق حرارتی: مواد معدنی با خواص حرارتی عالی مانند پرلیت و ورمیکولیت با چسب سیمان یا گچی
- جذب انرژی: مواد جاذب انرژی که هم عایق بوده و هم جاذب انرژی هستند.
- پودری/فیبری: پوشش فیبری مواد معدنی دارای وزن سبک، غیرقابل اشتعال و رسانایی حرارتی پایین
· دسته‌بندی بر اساس نوع آتش
این پوشش‌ها بر اساس آتشی که در معرض آن قرار می‌گیرند نیز به انواع گوناگونی قابل تقسیم‌بندی هستند:
- پوشش سلولزی: برای حریق‌های سلولزی (مانند ساختمان‌های ساختمانی)
- پوشش هیدروکربنی: برای حریق‌های هیدروکربنی (مانند صنایع نفت و گاز)
نوع پوشش | کاربرد اصلی | ضخامت اجرا | مقاومت حرارتی | ویژگی‌ها |
پوشش ضد حریق پایه سیمانی | سازه‌های فلزی و بتنی ساختمانی | 10-30 میلی‌متر | 3 ساعت | اجرای آسان با دستگاه ملات‌پاش، بدون نیاز به پرایمر، ریزدانه‌ترین محصول ضدحریق کشور |
پوشش پایه گچی | سازه‌های فلزی داخلی | 10-30 میلی‌متر | 1-2 ساعت | محدودیت کاربرد در سطوح خارجی، جلوگیری از افزایش حرارت |
رنگ ضد حریق | اسکلت فلزی، اتاق سرور، کابل | 1-6 میلی‌متر | 1-2 ساعت | بدون نیاز به زیرسازی، اجرا با دستگاه ایرلس، دکوراتیو |
پوشش پلی‌استر نانو | فرش، موکت، پرده، مبل | نازک | محدود | حفاظت سطوح داخلی منزل |
پوشش برای منازل چوبی | منازل و مصنوعات چوبی | متغیر | محدود | مخصوص سازه‌های چوبی |
پوشش برای اسکلت فلزی/استیل/گالوانیزه | خانه‌های اسکلت فلزی | 1-2 میلی‌متر | 2-3 ساعت | حفاظت استیل و گالوانیزه |
اهمیت این نوع پوشش برای سازه
در دنیای امروز پیشرفت‌های علمی و دستاوردهای حاصل از آن دارای سمت و سویی است که ارتقاء ایمنی و کاهش خطرات را در جهت بهبود کیفیت محیط زندگی و حفظ جان انسان ها نوید می‌دهد. شاید یکی از بزرگترین ترس‌های بشر، به دام افتادن، سوختن و مرگ در آتش باشد؛ از این رو حریق به عنوان یک پدیده خانمان سوز، همیشه دامنگیر جامعه بشری بوده و خسارت‌های مادی و معنوی جبران‌ناپذیری را بر جای گذاشته است، به‌طوری که انسان ها از قدیم به تناسب امکانات و شرایط، تلاش خود را به کار بسته‌اند تا به صورت همه جانبه آن را مهار نمایند. وظیفه اصلی پوشش های ضدحریق جلوگیری یا به عبارتی دقیق‌تر به تاخیر انداختن توسعه حریق و کاهش خسارات جانبی و مالی است.
اجرای پوشش ضد حریق اسکلت فلزی
برای اجرای پوشش ضد حریق اسکلت فلزی باید مراحل زیر صورت گیرد:
1. آماده‌سازی سطح المان‌های فلزی
قبل از هر اقدامی، سطح فلزی باید به طور کامل از آلودگی، گردوغبار و مصالح ساختمانی پاکسازی و پرایمر مخصوص پوشش ضد حریق پایه سیمانی روی آن پاشیده شود. در مرحله بعدی، توری‌بندی (مش‌بندی) دور المان صورت می‌گیرد و میلگرد جوش داده خواهد شد.
2. آماده‌سازی مواد
مواد ضد حریق پایه معدنی با درصد اختلاط مشخصی با آب در دستگاه میکسر ترکیب خواهند شد تا یکنواختی کامل در مخلوط به دست آید. در فصل سرما، دمای محیط باید حداقل ۴+ درجه سانتی‌گراد باشد تا کیفیت اجرا حفظ شود.
3. اجرای مواد ضد حریق
مواد آماده شده با کمک دستگاه شاتکریت، ملات پاش، دستگاه T620 و دستگاه ماردونی با ضخامت 10 الی 30 میلی‌متر روی سطح پاشیده خواهند شد. ضخامت اجرا بر اساس میزان مقاومت مورد نیاز سازه از 60 الی 180 دقیقه و با توجه به ارتفاع و کاربری ساختمان تعیین می‌شود.
ملات ضدحریق
ملات هایی که دارای خاصیت ضد آتش سوزی هستند می‌تواند به عنوان یک متریال کاربردی جهت جلوگیری از اثرات مخرب آتش در ساخت سازه‌های مختلف استفاده شود.
مشخصات فنی ضد حریق پایه سیمانی کربولاین:
خاصیت | مقدار |
رنگ | خاکستری مایل به قهوه‌ای |
وزن مخصوص | kg/m³750 |
پیشروی شعله | بدون شعله، دود و گاز سمی |
قابلیت نسوختن | غیر قابل سوختن |
ساعت مقاومت | 3 ساعت |
چسبندگی | زیاد به سطوح فلزی |
مقاومت سایشی | بالا |
چگالی | پایین |
آزبست | کاملاً عاری از آزبست |
عملکرد مصالح مختلف ساختمانی در برابر آتش متفاوت است و این مسئله یکی از معیار های انتخاب آنها به حساب می آید. در صورتی که یک سازه مقاومت لازم در برابر آتش سوزی را نداشته باشد باید با استفاده از روش های مقاوم سازی از سازه محافظت نمود.
تعداد کمی از عناصری که در پوسته زمین موجود هستند به عنوان مواد ضد حریق شناخته شده‌اند که اگر این مواد به درستی ترکیب شوند این قابلیت را دارند که در برابر آتش سوزی عملکرد مناسبی انجام داده و بسیار مقاوم باشند. مواد عایق در صورت ترکیب، مکانیزم آنها به گونه‌ای می‌شود که هم عایق بوده و هم جاذب انرژی باشند.
ملات ضد آتش سوزی به عنوان یک روش مقرون به صرفه برای حفاظت از انواع سازه‌های فلزی و همچنین بتنی در برابر حریق قابل استفاده هستند.
پوشش‌های ضد حریق در انواع متنوعی از جمله پوشش پایه سیمانی، پایه گچی، رنگ ضد حریق، پوشش پلی‌استر نانو و ملات‌های ضد آتش تولید می‌شوند که هر کدام برای کاربرد خاصی از جمله سازه‌های فلزی، بتنی، چوبی یا سطوح داخلی منزل طراحی شده‌اند. این پوشش‌ها از نظر مکانیزم عملکرد به سه دسته عایق حرارتی، جذب انرژی و پودری/فیبری تقسیم می‌شوند و بر اساس نوع حریق نیز به دو نوع سلولزی و هیدروکربنی دسته‌بندی می‌گردند.
تیران تونل بیستون؛ عرضه‌کننده انواع تجهیزات مورد نیاز پروژه‌های عمرانی
در این مقاله پیرامون عایق ضد حریق اسکلت فلزی صحبت کردیم. مجموعه تیران تونل بیستون با تکیه بر سال‌ها تجربه در زمینه تأمین و عرضه تجهیزات ساختمانی، از جمله مراجع معتبر در زمینه تهیه ماشین آلات و مصالح مورد نیاز پروژه‌های عمرانی در ایران محسوب می‌شود. از جمله تجهیزات عرضه شده توسط این مجموعه می‌توانیم به دستگاه شاتکریت برای پاشش ملات ضد حریق با ضخامت مورد نیاز روی اسکلت فلزی، دستگاه ملات پاش برای اجرای سریع و یکنواخت انواع پوشش‌های ضدحریق پایه سیمانی و همچنین دستگاه کفسازی اسکرید برای انتقال و پخش یکنواخت مصالح اشاره داشته باشیم. برای کسب اطلاعات بیشتر و دریافت مشاوره می‌توانید در مورد تجهیزاتی نظیر دستگاه ماردونی و دستگاه T620 با کارشناسان تیران تونل بیستون تماس بگیرید.
سوالات متداول
- پوشش ضد حریق چیست و چه کاری انجام می‌دهد؟
این پوشش یک عایق حرارتی است که با کند کردن سرعت انتقال دما به اسکلت سازه، زمان مقاومت ساختمان در برابر آتش را افزایش می‌دهد و فرصت بیشتری برای تخلیه افراد فراهم می‌کند.
- آیا اجرای پوشش ضد حریق برای همه ساختمان‌ها الزامی است؟
طبق مبحث سوم مقررات ملی ساختمان، اجرای پوشش ضد حریق برای ساختمان‌های با اسکلت فلزی بیش از ۵ طبقه الزامی است، اما برای سایر ساختمان‌ها نیز به شدت توصیه می‌شود.
- تفاوت پوشش ضد حریق پایه سیمانی با رنگ ضد حریق چیست؟
پوشش پایه سیمانی با ضخامت ۱۰ تا ۳۰ میلی‌متر تا ۳ ساعت مقاومت ارائه می‌دهد و برای سازه‌های سنگین مناسب‌تر است، در حالی که رنگ ضد حریق با ضخامت کمتر اجرا شده و مناسب فضاهایی است که ظاهر دکوراتیو اهمیت دارد.
- هزینه اجرای پوشش ضد حریق چگونه محاسبه می‌شود؟
قیمت اجرا بر اساس متراژ سطح، نوع و ضخامت پوشش انتخابی، هزینه دستمزد و مکان جغرافیایی پروژه محاسبه می‌شود و برای قیمت باید از کارشناسان استعلام گرفته شود.
- پوشش ضد حریق چه مدت دوام دارد؟
عمر مفید پوشش‌های ضد حریق با کیفیت بالا بین ۲۰ تا ۲۵ سال است، اما نگهداری منظم و بازبینی دوره‌ای برای اطمینان از عملکرد صحیح آنها ضروری است.
- با چه دستگاهی می‌توان مواد ضد حریق را روی سطح مورد نظر پاشید؟
با انواع دستگاه‌های شاتکریت و دستگاه ملات پاش می‌توان این کار را انجام داد.
یک پاسخ
مطلب بسیار خوبی درباره پوشش ضد حریق بود. اهمیت استفاده از این پوشش‌ها در افزایش ایمنی سازه به خوبی بیان شده بود.