ستونهای بتنی از المانهای اصلی سازههای اسکلت بتنی هستند که بارهای وارده را به زمین منتقل میکنند؛ به همین دلیل شاقول کردن ستون بتنی در حین اجرا اهمیت زیادی دارد، در غیر این صورت باربری سازه به درستی انجام نمیشود و ستونها در معرض کمانش و ناپایداری قرار میگیرند. در مهندسی سازه میدانیم که مقدار حداکثر ناشاقولی ستون بتنی باید در محدوده مجاز آییننامه باشد تا عملکرد ساختگاه خطی و ایمن بماند؛ به عنوان مثال در بسیاری از پروژهها، قبل از بتنریزی قالب ستون به دقت نحوه تراز ستون بتنی کنترل میشود تا از انحراف احتمالی جلوگیری شود. ستونهای کج میتوانند بر اجرای کف سازی و تراز نهایی سطح کف تأثیر منفی بگذارند؛ بنابراین بررسی ناشاقولی از مراحل ابتدایی کار ضروری است. اگر علاقهمندید که پیرامون حداکثر ناشاقولی ستون بتنی اطلاعات کسب کنید، از شما دعوت میکنیم در ادامه این مقاله با تیران تونل بیستون همراه باشید.
ناشاقولی ستون بتنی چیست و چرا اهمیت دارد؟
ناشاقولی ستون بتنی به معنی خروج ستون از وضعیت قائم (شاقول) است؛ به عبارت دیگر محور طولی ستون با خط عمود بر زمین همراستا نیست. از آنجایی که ستونهای بتنی عناصر فشاری بوده و بار ساختمان را به تیرها، دیوارها و در نهایت فونداسیون انتقال میدهند، هر گونه انحراف آنها میتواند انتقال صحیح نیرو را مختل کند. در صورت ناشاقول بودن، ستونها بارها را به طور نامناسب توزیع میکنند و در صورت بروز اتفاقاتی مانند زلزله به سرعت وارد حالت رفتاری غیر خطی میشوند و ممکن است منجر به کمانش ناگهانی یا ریزش سازه گردند.
به همین خاطر، کنترل ناشاقولی ستون بتن از جمله مهمترین موارد در کیفیت اجرا محسوب میشود. در عمل، مهندس سازه با استفاده از دستگاههای اندازهگیری و شاقول بنایی، پیش از بتنریزی تأیید میکند که ستونها در محدوده ناشاقولی مجاز ستون بتنی قرار دارند. در غیر این صورت، باید اقدامات اصلاحی لازم قبل از بتنریزی صورت گیرد.
حداکثر ناشاقولی مجاز ستون بتنی
مطابق مقررات ملی ساختمان (مبحث ۹ و نشریه ۵۵)، حداکثر ناشاقولی ستون بتنی برای هر ۳ متر ارتفاع ستون برابر با ۶ میلیمتر حدود ۰٫۲٪ طول است. به بیان دیگر، در هر سقف سازه انحراف ستون از قائم نباید از حدود مجاز بیشتر شود. بر اساس جدول رواداری سازههای بتنی متعارف در نشریه ۵۵، مجموع انحراف کل یک ستون هم نباید بیشتر از ۷۵ میلیمتر باشد. در صورت افزایش ناشاقولی بیش از مقدار استاندارد، حتماً باید با مهندس در مورد اصلاح ستون مشورت کنید.
بخوانید: بهترین راه های مقاوم سازی ساختمان در برابر زلزله
علتهای رایج ناشاقول شدن ستون بتنی در اجرا
علتهای مختلفی میتوانند سبب ایجاد ناشاقولی ستون بتنی شوند؛ در ادامه این علتها را بررسی خواهیم نمود:
- فشار جانبی بتن تازه: فشار ناشی از پمپ بتن یا وزن بالای بتنریزی میتواند باعث جابجایی قالب و انحراف ستون شود.
- مهار نامناسب قالبها: تثبیت ضعیف قالب با جک و مهاربند موجب حرکت قالب در حین بتنریزی میشود.
- مهار نادرست آرماتورها: آرماتوربندی غیر اصولی در زمان ویبره یا بتنریزی میتواند راستای ستون را تغییر دهد.
- استفاده نادرست از چوببست و شمعبندی: جانمایی غلط یا فاصله نامناسب شمعها و جکها باعث کجشدگی ستون میشود.
- لرزش قالب در حین اجرا: ضربات متوالی، ویبره بیش از حد یا برخورد تجهیزات باعث جابهجایی قالب میشود.
- خطای انسانی در نصب قالب: عدم تراز و شاقولکردن قالب قبل از بتنریزی منجر به انحراف ستون خواهد شد.
- نشست ناهمسان فونداسیون یا سکوی بتنریزی: نشست موضعی زیر قالب میتواند باعث چرخش یا مایل شدن ستون شود.
شاقول کردن ستون بتنی چگونه انجام میشود؟
برای شاقول كردن ستون بتنی از روشهای سنتی و مدرن استفاده میشود که در ادامه روش اجرای آنها را بررسی خواهیم نمود:
1. شاقول کردن ستون بتنی با شاقول بنایی (نخ و وزنه)
- آویزان کردن نخ شاقول از لبه بالایی قالب ستون
- قرار گرفتن وزنه بهصورت آزاد و بدون تماس با زمین
- اندازهگیری فاصله نخ تا سطح قالب در چند نقطه در طول ارتفاع ستون
- مقایسه فاصلهها؛ ثابت بودن فاصله نشاندهنده شاقول بودن ستون است.
- در ستونهای بلند یا مقاطع بزرگ، تکرار کنترل در دو جهت عمود بر هم
- تنظیم جکها و مهاربندها در صورت مشاهده اختلاف فاصله
2. شاقول کردن ستون بتنی با دوربین نقشهبرداری (تئودولیت)
- استقرار دوربین تئودولیت در فاصله مناسب از ستون
- تنظیم و کالیبرهکردن دوربین روی راستای قائم
- نشانهروی به پایین قالب ستون و ثبت موقعیت مرجع
- نشانهروی به بالای قالب و مقایسه راستای قائم با نقطه مرجع
- اندازهگیری میزان اختلاف یا انحراف ستون
- اصلاح موقعیت قالب با تنظیم جکها و مهاربندها
- کنترل مجدد پس از اصلاح برای اطمینان از شاقول بودن ستون
آیا اصلاح ناشاقولی ستون بعد از بتنریزی کامل امکانپذیر است؟
پس از اتمام بتنریزی و گیرش کامل بتن، اصلاح ناشاقولی ستون بتنی عملاً غیرممکن خواهد بود. زمانی که ستون بتنی سفت شده، دیگر نمیتوان آن را شاقول کرد. در واقع اگر پس از باز کردن قالب، متوجه شوید ستون در حالت نادرستی قرار دارد، عملاً تنها راهحل تغییر الگوی طراحی یا افزودن مصالح اضافی است که اغلب غیرممکن و غیراقتصادی خواهد بود. به همین دلیل همه اقدامات و تنظیمهای لازم برای شاقول بودن ستون باید قبل یا حین بتنریزی انجام شود. در مجموع، پس از بتنریزی کامل امکان اصلاح ناشاقولی ستون بتنی وجود ندارد.
تأثیر ناشاقولی ستون بتنی بر اجرای کفسازی و تراز نهایی کف
ناشاقولی ستونها میتواند بر کیفیت کفسازی و تراز نهایی کف اثر بگذارد. در سازههای بتنی که کفسازهای مکانیزه استفاده میشود. وجود ستونهای کج سبب تفاوت ضخامت بتن در مجاورت ستونها شده و دستگاههای یکنواختکننده سطح نمیتوانند عملکرد درستی داشته باشند. علاوه بر این، اگر ستون زاویه دار باشد، در نقاط اتصال دال به ستون، آرماتور و ملات کفسازی دچار اختلاف تراز میشوند که ممکن است سبب ایجاد ترک یا چاله در نزدیکی ستون گردد.
از سوی دیگر، اجرای نهایی کفسازی بر روی ستونی که کمی کج است، به برش و تنظیم طول کاشیها در اطراف ستون و استفاده از ملات اضافی برای تراز محل اتصال نیاز خواهد داشت. به بیان ساده، ناشاقولی ستون بتنی ممکن است منجر به ناهمواری سطح کف و نیاز به اصلاحهای بیشتر در مرحله پایانی شود؛ بنابراین اطمینان از شاقول بودن ستونها نقش مهمی در دستیابی به یک کفسازی صاف و با کیفیت دارد.
تیران تونل بیستون؛ ارائهدهنده انواع تجهیزات مورد نیاز پروژههای عمرانی
در این مقاله با نحوه کنترل شاقول بودن ستون آشنا شدیم. شرکت تیران تونل بیستون یکی از تولیدکنندگان بزرگ تجهیزات عمرانی در ایران محسوب میشود که بیش از یک دهه در زمینه طراحی و ساخت ماشینآلات بتنریزی و شاتکریت فعالیت میکند. این شرکت محصولاتی از جمله دستگاههای شاتکریت، بتنپاش و دستگاه انتقال مصالح (اسکرید)، ملات پاش، نرمه پاش، گچ پاش و… را عرضه مینماید. استفاده از این تجهیزات به ویژه در پروژههای بتن پیشساخته و کفسازی صنعتی منجر به افزایش سرعت اجرا و دقت تراز نهایی سطح خواهد شد. برای کسب اطلاعات بیشتر و دریافت مشاوره رایگان، میتوانید با کارشناسان تیران تونل بیستون تماس بگیرید.
سوالات متداول
- ناشاقولی ستون بتنی چیست؟
ناشاقولی ستون بتنی به انحراف محور طولی ستون از راستای قائم گفته میشود که میتواند باعث کاهش ظرفیت باربری و ایجاد رفتار نامطلوب سازهای شود.
- حداکثر ناشاقولی ستون بتنی چقدر است؟
طبق نشریه ۵۵ و مقررات ملی، حداکثر ناشاقولی مجاز ستون بتنی ۶ میلیمتر در هر ۳ متر ارتفاع ستون و در مجموع حدود ۷۵ میلیمتر در کل ارتفاع سازه است.
- چگونه شاقول بودن ستون را کنترل کنیم؟
کنترل شاقول ستون با شاقول بنایی (نخ و وزنه) یا ابزارهای دقیقتر مانند تئودولیت و تراز لیزری انجام میشود که در آن موقعیت بالا و پایین ستون با هم مقایسه میگردد.
- اگر ستون ناشاقول باشد چگونه آن را اصلاح کنیم؟
بهترین زمان اصلاح، قبل از گیرش بتن است؛ در این حالت با تنظیم قالب، جکها یا مهاربندها میتوان ستون را به وضعیت قائم بازگرداند.
- آیا میتوان ناشاقولی را بعد از بتنریزی کامل اصلاح کرد؟
خیر؛ پس از بتنریزی و گیرش کامل، شاقولکردن ستون امکانپذیر نیست و تنها راهحل، مقاومسازی یا اصلاح سازهای با نظر مهندس طراح است.
